De rituelen van de Hadj
Het gebruikelijke Hadj-programma loopt van 8 tot en met 12 of 13 Dhul Hijjah. Niet iedere handeling heeft dezelfde juridische status of een onwrikbare plaats in de volgorde. Op deze pagina lees je eerst wat elk ritueel inhoudt en daarna wat je dag voor dag doet.
- Ihram aannemen met de intentie voor de Hadj.
- Op 8 Dhul Hijjah naar Mina.
- Op 9 Dhul Hijjah de Wuquf op Arafat, de kern van de Hadj; na zonsondergang naar Muzdalifah.
- Op 10 Dhul Hijjah: de grote Jamarah stenigen, het offer (Hady), scheren of inkorten, en de Tawaf al-Ifadah met Sa'i.
- Op 11 tot 13 Dhul Hijjah: in Mina overnachten en elke dag de drie Jamarat stenigen.
- Vóór vertrek uit Mekka: de Tawaf al-Wada (afscheid).
In 2027 vallen deze dagen naar verwachting op 14 tot en met 19 mei; zie de Hadj-data.
Het dagschema hieronder beschrijft vooral Tamattu'. Het is geen lijst algemene geldigheidsvoorwaarden. Bij verschillen noemen we de scholen Hanafi, Maliki, Shafi'i en Hanbali. Bespreek herstel, uitzonderingen en de samenhang van je uitvoering met je religieuze begeleiding.
Pilaren en verplichtingen van de Hadj
Niet elk ritueel weegt even zwaar. Geleerden maken onderscheid tussen:
- Pilaren (arkan): een ontbrekende pilaar kan niet door een offer worden vervangen. Een ontbrekende Tawaf of Sa'i kan vaak alsnog worden verricht; het missen van Arafat binnen de geldige tijd heeft andere gevolgen. Vraag direct advies over herstel en je Ihram-status.
- Verplichtingen (wajibat): het missen ervan kan compensatie vereisen, afhankelijk van de handeling, de school en een eventuele geldige reden. Beslis niet zelf dat ieder gemis automatisch met één offer wordt opgelost.
- Soennah: aanbevolen handelingen die beloning opleveren, maar zonder compensatie als je ze mist, zoals de nacht van 8 op 9 Dhul Hijjah in Mina.
De indeling verschilt per wetschool
| School | Pilaren en belangrijkste verschillen |
|---|---|
| Hanafi | Arafat en de kern van Tawaf al-Ifadah zijn pilaren; Ihram is een voorwaarde en Sa'i een wajib |
| Maliki | Ihram, Arafat, Tawaf al-Ifadah en Sa'i zijn pilaren |
| Shafi'i | Ook scheren/inkorten en de voorgeschreven onderlinge volgorde behoren tot de pilaren |
| Hanbali | Ihram, Arafat, Tawaf al-Ifadah en Sa'i zijn pilaren; scheren/inkorten is een wajib |
Dit is een overzicht, geen volledige lijst van voorwaarden en vrijstellingen. Bronnen: Dar al-Ifta over de pilaren, de indeling van haar en Sa'i met klassieke citaten en het herstellen van ontbrekende Sa'i. Lees daarnaast de uitleg over compensatie.
De drie vormen van de Hadj
Hoe je begint, hangt af van de vorm die je kiest:
| Vorm | Wat je doet | Offer (Hady) |
|---|---|---|
| Tamattu' | Eerst Umrah, de Ihram verlaten, en op 8 Dhul Hijjah opnieuw Ihram voor de Hadj | Verplicht |
| Qiran | Umrah en Hadj in één doorlopende Ihram | Verplicht |
| Ifrad | Alleen de Hadj, zonder Umrah ervoor | Niet verplicht |
Deze gids werkt Tamattu' uit als praktisch reisschema; Qiran en Ifrad zijn ook erkende vormen. Het hady bij Tamattu' en Qiran kent voorwaarden en uitzonderingen, onder meer voor plaatselijke bewoners; zie Hady. Meer uitleg vind je in Wat is de Hadj? en Hadj of Umrah.
De rituelen uitgelegd
1. Ihram
Wat: de gewijde staat waarin je de Hadj verricht. Je neemt je in je hart voor de rite te beginnen en reciteert de Talbiyah. Een gesproken formule vervangt de intentie niet. Bij Hanafi is Talbiyah of een geldige vervanging een voorwaarde naast de intentie; bij Maliki is zij verplicht, bij Shafi'i en Hanbali aanbevolen. Bron: Dar al-Ifta over Talbiyah.
Wanneer: vóór het passeren van de miqat. Wie Tamattu' doet en al in Mekka is, neemt de Ihram voor de Hadj op 8 Dhul Hijjah vanuit het hotel aan.
Kleding: mannen dragen een omslagdoek en schouderdoek, bij voorkeur wit. Het kledingverbod betreft op lichaamsdelen gevormde kleding, zoals een broek of hemd, niet iedere naad. Vrouwen dragen bedekkende kleding zonder niqab en handschoenen als kledingstuk; andere gezichtsbedekking vraagt nadere uitleg. Bron voor de mannenkleding: Bukhari 1542; voor niqab en handschoenen: Bukhari 1838.
Verboden in Ihram: onder meer parfum, nagels knippen, haar verwijderen, jagen en huwelijkse omgang. Mannen bedekken hun hoofd niet.
Tip: knip je nagels en verzorg je lichaam vóórdat je de Ihram aanneemt, en leer de Talbiyah uit je hoofd:
Labbayka Allāhumma labbayk, labbayka lā sharīka laka labbayk, inna al-ḥamda wa an-niʿmata laka wa al-mulk, lā sharīka lak.
2. Tawaf
Wat: zeven keer rond de Kaäba lopen, tegen de klok in, beginnend bij de Zwarte Steen.
Soorten tijdens de Hadj:
- Tawaf al-Qudum (aankomst): de eerste groet aan het Huis bij aankomst in Mekka. Wie Tamattu' doet, verricht in plaats daarvan de Tawaf van de Umrah.
- Tawaf al-Ifadah: een pilaar van de Hadj, bij voorkeur op 10 Dhul Hijjah; later verrichten mag ook.
- Tawaf al-Wada (afscheid): de laatste daad vóór vertrek uit Mekka.
3. Sa'i
Wat: zeven keer lopen tussen de heuvels Safa en Marwah, beginnend bij Safa (in totaal zo'n 3,5 km).
Betekenis: de herdenking van Hajar, die tussen de heuvels zocht naar water voor haar zoon Ismail.
Bij Tamattu': je verricht de Sa'i voor de Hadj na de Tawaf al-Ifadah.
4. Wuquf op Arafat
Wat: verblijven op de vlakte van Arafat op 9 Dhul Hijjah, in gebed en smeekbede.
Normaal dagschema: vanaf zawal (het begin van Dhuhr-tijd) tot na zonsondergang. Dit is niet het volledige geldigheidsvenster. Wie pas in de nacht arriveert, kan Arafat nog vóór fajr op de 10e bereiken.
| School | Tijd en vertrek |
|---|---|
| Hanafi | Vanaf zawal op de 9e tot fajr op de 10e; wie overdag aanwezig is, blijft tot zonsondergang. Voortijdig vertrek kan een dam vereisen |
| Maliki | Een deel van de nacht vóór fajr behoort tot de vereiste wuquf; aanwezigheid overdag alleen volstaat niet |
| Shafi'i | Vanaf zawal tot fajr; dag en nacht combineren is aanbevolen, niet dezelfde verplichting als bij Hanafi/Hanbali |
| Hanbali | Het venster begint bij fajr op de 9e en eindigt bij fajr op de 10e; wie overdag aanwezig is, blijft tot zonsondergang |
Volg het veilige groepsschema; bij voortijdig vertrek of late aankomst moet je begeleiding de gevolgen beoordelen. Bron: Dar al-Ifta, Arafat-tijden en vertrek.
Essentieel: de Profeet ﷺ zei: "De Hadj is Arafat." Wie de Wuquf in de geldige tijd mist, moet direct begeleiding vragen over het beëindigen van de Ihram, compensatie en inhalen. Bron: Tirmidhi 889.
5. Muzdalifah
Wat: na zonsondergang op 9 Dhul Hijjah trek je naar Muzdalifah, waar je Maghrib en Isha samen verricht. Maghrib blijft drie rakaat; Isha wordt voor wie recht heeft op inkorten twee rakaat. Bespreek je reisstatus en het volgen van de imam met je begeleiding (Muslim 1218a).
Steentjes: je mag ze in Muzdalifah of elders verzamelen. Je hebt 7 nodig op dag 10 en 21 per volgende stenigingsdag: 49 bij vertrek op dag 12, 70 bij blijven tot dag 13. Bron: Dar al-Ifta over het verzamelen.
Verblijf en uitzonderingen: bij Hanafi ligt de verplichte wuquf na fajr; Maliki kent een kort verblijf in de nacht, Shafi'i en Hanbali kennen voorwaarden rond nachtverblijf en de tweede nachthelft. Vrijstellingen wegens zwakte, ziekte of drukte vragen persoonlijke toepassing. De religieuze helft van de nacht ligt halverwege zonsondergang en fajr, niet automatisch om 00.00 uur. Bronnen: Dar al-Ifta over Muzdalifah en nachtverblijf en vertrektijden.
6. Ramy al-Jamarat en de nachten in Mina
Wat: het stenigen van de pilaren (Jamarat) in Mina, als symbool van het afwijzen van de verleiding van de duivel.
Dag 10: alleen de grote pilaar (Jamrat al-Aqabah), met 7 steentjes.
Dag 11, 12 (en eventueel 13): alle drie de pilaren, van klein naar groot, met elk 7 steentjes, in het gebruikelijke schema na zawal (begin Dhuhr-tijd). Nachtelijke uitvoering en uitzonderingen verschillen per school; zie hieronder.
Overnachten: de nachten van 11 en 12 Dhul Hijjah (en eventueel 13) breng je in Mina door.
7. Hady (offer)
Wat: het slachten van een offerdier, verplicht bij Tamattu' en Qiran.
Timing: het gebruikelijke schema begint op dag 10; de grens verschilt per school. Hanafi, Maliki en de klassieke Hanbalitische hoofdopvatting noemen 10–12 Dhul Hijjah; de Shafi'itische school kent ruimere tijden. Slachten op de 13e wordt ook binnen andere erkende opvattingen toegestaan. Stem het tijdstip af met je begeleiding; zie Hady.
Praktisch: regel dit veilig vooraf via het officiële Adahi-platform.
8. Halq of Taqsir
Wat: het hoofdhaar scheren (halq) of inkorten (taqsir). Voor mannen is scheren beter.
Let op: vrouwen doen alleen taqsir: een vingertoplengte van de uiteinden is een gebruikelijk advies, geen uniforme centimeterplicht. De minimumdekking verschilt: Hanafi een kwart van het hoofd met lengtevoorwaarden, Maliki/Hanbali het gehele hoofd, Shafi'i minimaal drie haren. Zie de uitleg over vrouwenhaar.
Tahallul: het geleidelijk opheffen van Ihram-beperkingen heeft schoolspecifieke voorwaarden. In hoofdlijnen ontstaat de eerste tahallul bij Hanafi door scheren/inkorten, bij Maliki door stenigen, en bij Shafi'i en de gangbare Hanbalitische opvatting door twee van drie handelingen: stenigen, haar en Tawaf (met Sa'i waar vereist). Ook de resterende beperkingen verschillen. Laat je begeleiding vóór het loslaten van verboden vaststellen wat voor jouw uitvoering geldt. Bron: Dar al-Ifta over de twee vormen van tahallul.
Dag voor dag: de Hadj van 8 tot 13 Dhul Hijjah
| Dag | 2027 (verwacht) | Waar | Belangrijkste handelingen |
|---|---|---|---|
| 8 Dhul Hijjah (Tarwiyah) | vrijdag 14 mei | Mekka → Mina | Ihram, naar Mina, vijf gebeden in Mina |
| 9 Dhul Hijjah (Arafat) | zaterdag 15 mei | Arafat → Muzdalifah | Wuquf tot zonsondergang, nacht in Muzdalifah |
| 10 Dhul Hijjah (Eid al-Adha) | zondag 16 mei | Mina → Mekka | Grote pilaar, offer, scheren, Tawaf al-Ifadah en Sa'i |
| 11 Dhul Hijjah | maandag 17 mei | Mina | Drie pilaren stenigen, nacht in Mina |
| 12 Dhul Hijjah | dinsdag 18 mei | Mina | Drie pilaren stenigen; vertrek mogelijk vóór zonsondergang |
| 13 Dhul Hijjah | woensdag 19 mei | Mina | Wie blijft: drie pilaren stenigen en vertrekken |
Dag 8: naar Mina
Je neemt de Ihram aan (bij Tamattu' vanuit je verblijf in Mekka) en reist naar de tentenstad Mina. Daar verricht je dhuhr, asr, maghrib, isha en de volgende ochtend fajr, Voor reizigers die aan de voorwaarden voldoen worden de vier-rakaatgebeden tot twee ingekort, zonder samenvoegen. Verblijfsduur en volgen van een imam kunnen dit veranderen; de grens voor verblijf verschilt per school. Vraag je begeleiding hoe je bidt. In de algemene reisregels noemt Hanafi een voorgenomen verblijf van vijftien dagen; Maliki en Shafi'i vier volle dagen buiten aankomst en vertrek. Hanbali kent een eigen uitwerking in dagen en gebeden. Pas deze grenzen niet zonder uitleg op de verplaatsingen tijdens Hadj toe. Bron: Jordaanse Iftaa-dienst, onderzoek over reisgebeden. Je groep regelt het vervoer.
Dag 9: de dag van Arafat
Na zonsopgang vertrek je naar Arafat. Het gebruikelijke schema kent daar Dhuhr en Asr samengevoegd en, waar de voorwaarden gelden, ingekort. Volg de uitleg van je begeleiding; en breng je de middag door met dua, dhikr en Koran. Dit is de belangrijkste dag van de Hadj: zorg dat je uitgerust bent en je dua-lijst klaar hebt. Na zonsondergang reis je naar Muzdalifah, waar je maghrib en isha samengevoegd bidt en overnacht.
Dag 10: Eid al-Adha, de drukste dag
Na het ochtendgebed in Muzdalifah ga je terug naar Mina. Je stenigt de grote pilaar met 7 steentjes, je offer wordt geslacht, en je scheert of kort je haar in. Daarna ga je naar Mekka voor de Tawaf al-Ifadah en de Sa'i, en keer je terug naar Mina. De aanbevolen volgorde en gevolgen van afwijking verschillen per school. De Tawaf al-Ifadah hoeft niet op dag 10 vóór zonsondergang voltooid te zijn; bespreek uitstel en tahallul vooraf. Bron: Dar al-Ifta over Hadj-verplichtingen.
Dag 11 en 12: stenigen in Mina
In het gebruikelijke schema stenig je vanaf zawal (begin Dhuhr-tijd) de drie pilaren, van klein (al-Ula) via middel (al-Wusta) naar groot (al-Aqabah), elk met 7 steentjes. Na de eerste twee is het soennah om stil te staan voor een dua. Op dag 12 mag je Mina verlaten als je vóór zonsondergang vertrekt.
Bij vertraging is zonsondergang op dag 11 of 12 niet voor iedere school het einde van de mogelijkheid om te stenigen. Hanafi kent uitvoering in de daaropvolgende nacht; bij Maliki kan uitvoering na de dag compensatie vereisen; Shafi'i en Hanbali kennen ruimte binnen de resterende tashriq-dagen. Laat tijden en eventuele compensatie beoordelen. Bron: Dar al-Ifta over gemist stenigen.
Dag 13: wie langer blijft
Ben je op dag 12 na zonsondergang nog in Mina, dan blijf je volgens de meeste geleerden tot de 13e, stenig je opnieuw de drie pilaren en vertrek je daarna.
Afscheid: Tawaf al-Wada
Plan de afscheids-Tawaf als laatste ritueel vóór vertrek. Hanafi, Shafi'i en Hanbali kennen die in beginsel als verplichting voor de betreffende vertrekkende pelgrim; Maliki als aanbevolen. Zie Dar al-Ifta, Hadj-verplichtingen. Vrouwen die menstrueren of in de kraamperiode zijn, zijn hiervan vrijgesteld.
Veelgemaakte fouten
- Zonder begeleiding afwijken van het Arafat-schema. Vroeg vertrek heeft per school verschillende gevolgen; zie het tijdvenster hierboven.
- Op de verkeerde plek staan op Arafat. Controleer de borden die de grens van Arafat aangeven; de vallei van Uranah hoort er niet bij.
- Zelf een stenigingstijd kiezen zonder het gevolgde oordeel te kennen. Het gebruikelijke schema begint vanaf zawal; vraag bij afwijking advies.
- Parfum gebruiken in Ihram. Kies ongeparfumeerde zeep en doekjes als voorzorg. Geurende reinigingsmiddelen zijn niet volgens iedere beoordeling parfum: Dar al-Ifta over zeep.
- Steentjes gooien die niet in het bassin vallen. Een steentje dat er niet in valt, telt niet; gooi dan een nieuw steentje.
- Mina: tentnummer, kampnummer, wudu-spullen, oordopjes.
- Arafat: dua-lijst (telefoon of kaart), paraplu, zonnebescherming, water.
- Muzdalifah: lichtgewicht mat, water, zaklamp, zakje voor de steentjes.
- Haram: drukteplanning, vaste verzamelplek met je groep.
De volledige paklijst staat in de Hadj-checklist.
Veelgestelde vragen over de rituelen
Wat zijn de stappen van de Hadj?
Ihram aannemen, op 8 Dhul Hijjah naar Mina, op 9 Dhul Hijjah de Wuquf op Arafat en de nacht in Muzdalifah, op 10 Dhul Hijjah de grote pilaar stenigen, offeren, scheren of inkorten en de Tawaf al-Ifadah met Sa'i, daarna twee of drie dagen stenigen in Mina, en tot slot de afscheids-Tawaf.
Hoeveel dagen duren de rituelen van de Hadj?
De rituelen duren vijf of zes dagen: van 8 tot en met 12 of 13 Dhul Hijjah. Je totale reis duurt meestal 2 tot 3 weken, inclusief het bezoek aan Medina.
Wat is het belangrijkste ritueel van de Hadj?
De Wuquf op Arafat op 9 Dhul Hijjah. Wie die mist, heeft geen geldige Hadj.
Wat gebeurt er als je een ritueel mist?
Een offer vervangt geen ontbrekende pilaar. Tawaf al-Ifadah of Sa'i kan vaak alsnog worden verricht; gemist Arafat vraagt andere maatregelen. Bij een gemiste verplichting kunnen een herstelhandeling, vrijstelling of compensatie gelden. Vraag direct advies en beëindig niet op eigen gezag je Ihram.
Mag een vrouw tijdens haar menstruatie de rituelen verrichten?
Ja, alle rituelen behalve de Tawaf. De Tawaf al-Ifadah stelt ze uit tot ze weer rein is; van de afscheids-Tawaf is ze vrijgesteld. Lees meer in Hadj voor vrouwen.
Redactioneel herzien op 21 oktober 2026 naar aanleiding van een bronnencontrole. De hadith- en fiqh-bronnen staan bij de betreffende uitleg. De aangehaalde Dar al-Ifta-publicaties verwijzen onder meer naar al-Kasani, al-Nawawi en Ibn Qudamah. Dit is geen onafhankelijke religieuze goedkeuring; zie Over deze gids.